Bài 9: Con thi trượt, nản – phụ huynh nên làm gì?

Kỳ thi kết thúc, con không đạt giải như mong đợi. Con buồn, thậm chí nói "con không học nữa". Những ngày sau đó, cách phụ huynh phản ứng có thể quyết định con sẽ bỏ cuộc hay trở lại mạnh mẽ hơn.

Bài thứ chín của chuyên mục "Góc phụ huynh": đồng hành cùng con sau một kỳ thi không như ý. Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn của chuyên gia tâm lý.

1. Thi trượt là chuyện bình thường

Trong lập trình thi đấu, số học sinh không đạt giải luôn nhiều hơn số đạt giải. Ngay cả những tuyển thủ hàng đầu thế giới cũng từng có kỳ thi "trắng tay" – rating Codeforces của họ vẫn lên xuống sau từng kỳ thi. Một kỳ thi chỉ đo kết quả của một ngày, không đo giá trị của con.

2. Khen nỗ lực, đừng khen "thông minh"

Năm 1998, hai nhà tâm lý học Claudia Mueller và Carol Dweck thực hiện 6 nghiên cứu với học sinh lớp 5 (tổng cộng 412 em). Kết quả: trẻ được khen "con thông minh quá" sau thành công lại kém kiên trì hơn, ít hứng thú hơn và làm bài kém hơn sau khi gặp thất bại, so với trẻ được khen "con đã rất cố gắng".

Lý do: khi được khen thông minh, trẻ nghĩ trí thông minh là cố định. Thất bại khi đó đồng nghĩa với "mình không thông minh", nên trẻ né tránh thử thách. Dweck gọi đây là tư duy cố định, đối lập với tư duy phát triển – niềm tin rằng năng lực có thể rèn luyện được. Theo Dweck, những người có tư duy phát triển muốn thử thách bản thân.

❌ Tránh nói	✅ Thử nói
"Con thông minh mà sao lại trượt?"	"Mẹ thấy con đã ôn rất chăm. Mình cùng xem lại bài nhé."
"Bạn A được giải, sao con không được?"	"Con thấy bài nào khó nhất? Lần sau con muốn luyện thêm phần nào?"
"Thôi, chắc con không hợp với môn này."	"Kỹ năng này cần nhiều năm. Con đã tiến bộ hơn năm ngoái rồi."
"Học bao nhiêu tiền mà không được gì!"	"Kết quả hôm nay không làm mất đi những gì con đã học."

3. Bốn bước đồng hành sau kỳ thi

Bước 1: Cho con thời gian buồn (1–3 ngày)

Đừng phân tích bài thi ngay khi con vừa ra khỏi phòng thi. Một cái ôm, một bữa ăn ngon, một buổi đi chơi quan trọng hơn mọi lời khuyên lúc đó.

Bước 2: Cùng nhìn lại – như một nhà khoa học

Khi con đã bình tĩnh, cùng con (và thầy cô) xem lại bài thi: bài nào làm được, bài nào sai, sai vì thiếu kiến thức, vì áp lực thời gian hay vì lỗi nhỏ (đọc nhầm đề, quên trường hợp đặc biệt). Mỗi loại lỗi có cách sửa khác nhau.

Bước 3: Đặt mục tiêu về quá trình, không phải giải thưởng

Thay vì "năm sau phải được giải Nhất", hãy cùng con đặt mục tiêu con kiểm soát được: "mỗi tuần làm 2 đề thi thử", "học xong chủ đề quy hoạch động trong 2 tháng".

Bước 4: Tôn trọng quyết định của con

Nếu sau một thời gian con thật sự muốn dừng, hãy lắng nghe lý do. Những gì con đã học – tư duy logic, kỹ năng giải quyết vấn đề – không bao giờ mất đi, dù con có tiếp tục thi đấu hay không.

4. Khi nào cần sự hỗ trợ chuyên môn?

Buồn bã sau thất bại là cảm xúc bình thường. Nhưng nếu con buồn kéo dài nhiều tuần, mất ngủ, bỏ ăn, thu mình, không còn hứng thú với mọi việc, hoặc nói những điều tiêu cực về bản thân, phụ huynh nên tìm đến chuyên gia tâm lý, bác sĩ hoặc phòng tư vấn tâm lý học đường.

Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 tiếp nhận cả các cuộc gọi về sức khỏe tâm thần của trẻ: theo báo cáo năm 2025, tổng đài đã trợ giúp tâm lý trong 582 trường hợp. Tổng đài hoạt động 24/24 giờ.

Lời kết

Con sẽ quên điểm số của một kỳ thi, nhưng con sẽ nhớ bố mẹ đã ở bên mình thế nào lúc thất bại. Hãy để con biết: bố mẹ yêu con vì con là con, không phải vì giải thưởng.

Phụ huynh muốn được tư vấn cụ thể cho con có thể nhắn Zalo qua nút "Đăng ký học" ở đầu trang.

📖 ĐỌC TIẾP: GÓC PHỤ HUYNH

Bài 10: Lịch các kỳ thi Tin học năm học 2026–2027 phụ huynh cần biết

Đọc tiếp: Lịch thi Tin học 2026–2027 →

← Bài trước: AI và việc học lập trìnhXem tất cả 18 bài →

Nguồn tham khảo

• Mueller & Dweck (1998) – Praise for intelligence can undermine children's motivation and performance
• Stanford News (07/02/2007) – Fixed versus growth intelligence mindsets (Carol Dweck)
• Tổng đài 111 – Báo cáo hoạt động năm 2025
• VietTimes (07/12/2017) – Tổng đài miễn phí bảo vệ trẻ em 111 hoạt động 24/7