Bài 8: Có ChatGPT rồi, con còn cần học lập trình? Dùng AI đúng cách để học
AI ngày nay viết code rất giỏi. Năm 2025, các hệ thống AI đã đạt mức điểm tương đương huy chương vàng ở những kỳ thi lập trình khó nhất thế giới. Nhiều phụ huynh hỏi: vậy con còn cần học lập trình không? Câu trả lời là có – và cách con dùng AI sẽ quyết định con giỏi lên hay kém đi.
Bài thứ tám của chuyên mục "Góc phụ huynh": AI và việc học lập trình.
1. AI đã giỏi đến đâu?
- Theo Google DeepMind (9/2025), mô hình Gemini 2.5 Deep Think giải đúng 10/12 bài tại Chung kết thế giới ICPC 2025, thi trực tuyến theo luật ICPC – thành tích tương đương huy chương vàng.
- Theo OpenAI công bố (đưa tin bởi The Decoder), hệ thống của họ giải được 12/12 bài ICPC và đạt mức điểm tương đương huy chương vàng IOI 2025 với cùng giới hạn 5 giờ như thí sinh.
Đây là những thử nghiệm ngoài cuộc thi chính thức; các bảng xếp hạng huy chương vẫn chỉ dành cho con người.
2. Vậy tại sao con vẫn cần học?
Lý do 1: Trong phòng thi, không có AI
- Kỳ thi HSG quốc gia (Thông tư 17/2023/TT-BGDĐT): thí sinh không được mang tài liệu, thiết bị truyền tin hoặc chứa thông tin có thể dùng để gian lận. Từ 1/12/2026, Thông tư 88/2026 bổ sung kiểm tra bằng máy dò kim loại trước khi vào phòng thi, camera giám sát qua mạng nội bộ không kết nối Internet.
- IOI: thí sinh không được mang thiết bị tính toán, điện thoại, tài liệu, và không được truy cập Internet.
- Codeforces (quy định từ 9/2024): trong kỳ thi có tính rating, cấm đưa đề bài vào AI, cấm dùng AI để tìm thuật toán hay sửa lỗi; chỉ cho phép dịch đề và gợi ý cú pháp nhỏ. Ngoài giờ thi, được dùng AI để luyện tập và học.
Lý do 2: Mục tiêu là bộ não của con, không phải đáp án
Học lập trình thi đấu là luyện tư duy: phân tích bài toán, chia nhỏ vấn đề, chứng minh lời giải đúng. Giống như tập gym – nhờ người khác nâng tạ giúp thì cơ của mình không to lên.
3. Nghiên cứu: dùng AI sai cách làm kết quả kém đi
Một nghiên cứu đăng trên tạp chí PNAS năm 2025 (Bastani và cộng sự) với gần 1.000 học sinh THPT học toán tại Thổ Nhĩ Kỳ:
| Nhóm | Điểm bài luyện tập (so với nhóm đối chứng) | Điểm bài thi không có AI |
|---|---|---|
| Dùng ChatGPT thông thường (đưa đáp án) | +48% | Thấp hơn 17% |
| Dùng "gia sư AI" (chỉ gợi ý, không đưa đáp án) | +127% | Tương đương |
| Không dùng AI (nhóm đối chứng) | — | — |
Kết luận của các tác giả: truy cập GPT-4 không giới hạn có thể gây hại cho kết quả học tập. Học sinh "dựa" vào AI làm hộ, nên khi không còn AI thì làm kém hơn cả bạn không dùng. Ngược lại, AI được thiết kế để gợi ý thì gần như loại bỏ được tác hại này.
4. Dùng AI đúng cách: 5 nguyên tắc cho con
| ✅ Nên | ❌ Không nên |
|---|---|
| Tự nghĩ ít nhất 20–30 phút trước khi hỏi | Dán đề vào AI ngay khi đọc xong |
| Hỏi AI gợi ý hướng đi, không hỏi lời giải | "Viết code giải bài này cho tôi" |
| Nhờ AI giải thích một khái niệm (ví dụ: đệ quy là gì?) | Chép code AI mà không hiểu |
| Tự viết code, rồi nhờ AI chỉ ra chỗ có thể sai | Nộp code AI lên hệ thống chấm |
| Giải thích lại cho AI (hoặc bố mẹ) lời giải của mình | Dùng AI trong kỳ thi có quy định cấm |
5. Bộ Giáo dục cũng đưa AI vào trường học
Theo Quyết định 3439/QĐ-BGDĐT (12/2025), Bộ GD&ĐT ban hành khung nội dung thí điểm giáo dục AI cho học sinh, với mục tiêu học sinh không chỉ "biết dùng AI" mà còn "biết kiểm soát AI" và sử dụng AI có trách nhiệm. Người hiểu thuật toán chính là người kiểm soát được AI: biết khi nào AI sai, biết đặt câu hỏi đúng.
6. Phụ huynh có thể làm gì?
- Trò chuyện với con về liêm chính: dùng AI trong kỳ thi bị cấm là gian lận, có thể bị loại.
- Thỉnh thoảng nhờ con giải thích một bài con vừa làm. Nếu con giải thích trôi chảy, con thật sự hiểu.
- Không cấm tuyệt đối – hãy hướng dẫn con dùng AI như một gia sư, không phải người làm hộ.
Lời kết
AI không làm việc học lập trình trở nên vô ích; nó làm cho tư duy trở nên quý giá hơn. Học sinh hiểu sâu thuật toán sẽ dùng AI như một công cụ mạnh mẽ, còn học sinh chỉ biết chép sẽ bị AI thay thế.
Nguồn tham khảo
- Google DeepMind (17/09/2025) – Gemini achieves gold-medal level at the ICPC World Finals
- The Decoder (17/09/2025) – OpenAI at ICPC World Finals
- The Decoder (12/08/2025) – OpenAI at IOI 2025
- Codeforces – Rule Restricting the Use of AI (2024)
- IOI 2025 – Contest rules
- Thông tư 17/2023/TT-BGDĐT – Quy chế thi HSG quốc gia
- LuatVietnam (21/10/2026) – Từ 01/12/2026 tăng cường giám sát bằng camera tại kỳ thi HSG quốc gia
- Bastani và cộng sự (2025) – Generative AI without guardrails can harm learning, PNAS
- Knowledge at Wharton (27/08/2024) – Without guardrails, generative AI can harm education
- Đại biểu Nhân dân (16/12/2025) – Ban hành khung nội dung thí điểm giáo dục AI cho học sinh
- Không biết học gì trước, học gì sau, học lan man nên kiến thức bị hổng.
- Bí bài không ai gỡ, ngồi cả buổi vẫn không ra rồi bỏ cuộc.
- Code chạy được nhưng không đủ điểm, không biết sai ở đâu, chậm ở đâu.
- Không có đề thi thử và người chấm, nên không biết mình đang ở mức nào.
- Dễ nản giữa chừng khi không có ai theo sát.
- Lộ trình 111 buổi video sắp sẵn từ dòng code đầu tiên đến đề HSG thật của các tỉnh.
- Thầy trực tiếp gỡ bí, chữa bài cho từng em qua nhóm Zalo riêng.
- Hệ thống chấm bài tự động 24/7 và thi thử HSG hằng tuần để biết chính xác mình đang ở đâu.
- Đóng học phí một lần, thầy kèm lâu dài: từ thi chuyên Tin đến HSG quốc gia và cả khi lên đại học.
Nhận xét
Đăng nhận xét