Bài 24: Khi AI đi thi lập trình – Từ AlphaCode đến 12/12 bài tại ICPC World Finals

Năm 2022, AI giỏi nhất chỉ ngang một thí sinh trung bình trên Codeforces. Chỉ ba năm sau, tại vòng chung kết ICPC thế giới 2025, một hệ thống AI giải đủ 12/12 bài – nhiều hơn mọi đội sinh viên. Câu chuyện AI đi thi lập trình là một trong những bước tiến nhanh nhất của công nghệ.

Bài thứ hai mươi bốn của chuyên mục Huyền thoại lập trình thi đấu. Các hệ thống AI tham gia dưới dạng thử nghiệm hoặc trình diễn, không tranh giải cùng thí sinh. Một số kết quả do chính các công ty AI công bố.

1. Dòng thời gian

2/2022 – AlphaCode (DeepMind)Top 54%

Thử trên 10 kỳ thi Codeforces gần đó, AlphaCode xếp trung bình ở nhóm top 54,3% – tương đương một thí sinh trung bình. Nghiên cứu lên trang bìa tạp chí Science tháng 12/2022.

12/2023 – AlphaCode 2 (dựa trên Gemini)~85%

Giải được 43% trong 77 bài của 12 kỳ Codeforces, ước tính giỏi hơn khoảng 85% thí sinh.

Theo báo cáo kỹ thuật của Google DeepMind, được The Decoder tổng hợp

9/2024 – OpenAI o1IOI 2024

Một phiên bản được huấn luyện riêng cho IOI đạt 213 điểm – khoảng giữa bảng xếp hạng (phân vị thứ 49) – khi giới hạn 50 lần nộp mỗi bài như thí sinh. Khi được nộp tới 10.000 lần mỗi bài, điểm tăng lên 362,14 – vượt ngưỡng huy chương vàng.

2/2025 – OpenAI o3HCV IOI 2024

Theo bài báo của OpenAI, o3 đạt 395,64 điểm trên đề IOI 2024 trong giới hạn 50 lần nộp – mức huy chương vàng; rating Codeforces ước tính 2724, cao hơn 99,8% người chơi.

7/2025 – AtCoder World Tour Finals HeuristicNgười thắng

Trong kỳ thi tối ưu kéo dài 10 giờ tại Tokyo, lập trình viên Ba Lan Przemysław Dębiak (Psyho) giành hạng nhất, AI của OpenAI xếp thứ hai.

8/2025 – IOI 2025 (Bolivia)Mức HCV

OpenAI cho biết hệ thống của họ đạt điểm mức huy chương vàng trong cùng điều kiện 5 giờ và 50 lần nộp, tương đương hạng 6 trong 330 thí sinh.

Theo chia sẻ của nhóm OpenAI, được The Decoder đưa tin

9/2025 – ICPC World Finals (Baku)12/12

OpenAI công bố hệ thống của họ giải 12/12 bài, trong khi đội vô địch – ĐH Quốc gia St. Petersburg – giải 11 bài. Google DeepMind công bố Gemini 2.5 Deep Think giải 10/12 bài, mức huy chương vàng, trong đó có bài C mà không đội sinh viên nào giải được.

ICPC xác nhận lời giải của Google là hợp lệ, nhưng nhấn mạnh đây không phải sự chứng nhận cho hệ thống AI

7/2026 – AtCoder World Tour Finals 2026AI dẫn đầu

Theo báo chí công nghệ, AI của OpenAI giành vị trí cao nhất ở cả hai phần thi trình diễn (tối ưu và thuật toán), vượt các tuyển thủ hàng đầu thế giới.

2. Vì sao AI tiến bộ nhanh như vậy?

• Mô hình "suy luận": thay vì trả lời ngay, các mô hình mới như o1, o3 hay Gemini Deep Think được huấn luyện để "suy nghĩ" nhiều bước trước khi viết code.
• Sinh nhiều lời giải rồi tự kiểm tra: AlphaCode tạo ra rất nhiều chương trình, chạy thử trên ví dụ rồi chọn lọc – giống cách thí sinh thử nhiều hướng giải.
• Dữ liệu lớn: hàng chục nghìn bài thi lập trình công khai trên mạng là nguồn học khổng lồ.

3. Luật chơi cho con người

Theo quy định Codeforces công bố năm 2024, trong lúc thi không được đưa đề bài (hay một phần đề) cho AI để lấy lời giải hoặc ý tưởng, cũng không được dùng AI để sửa lỗi theo phản hồi của hệ thống chấm. Được phép dùng AI để dịch đề hoặc gợi ý viết các đoạn code đơn giản. Các kỳ thi lớn như IOI cũng đang tiếp tục điều chỉnh quy định trước sự phát triển của AI.

Máy tính chơi cờ đã thắng nhà vô địch thế giới từ năm 1997, nhưng hàng triệu người vẫn chơi cờ mỗi ngày. Lập trình thi đấu cũng vậy: giá trị lớn nhất là tư duy mà bạn rèn luyện được.

Bài học cho học sinh Việt Nam

• Tự giải trước, hỏi AI sau: dùng AI để giải thích lời giải, gợi ý khi bế tắc lâu – không dùng để làm thay (xem Bài 8 Góc phụ huynh về AI và việc học lập trình).
• Hiểu sâu thuật toán vẫn rất quan trọng: để kiểm tra code AI viết có đúng không, bạn phải hiểu nó.
• Tuân thủ luật thi: vi phạm quy định về AI có thể bị hủy kết quả.

📖 ĐỌC TIẾP HUYỀN THOẠI TIẾP THEO

Bài 25: Codeforces ra đời như thế nào? Mike Mirzayanov và sân chơi của hàng triệu lập trình viên

Đọc tiếp về Lịch sử Codeforces →

← Bài trước: Việt Nam ở ICPCXem tất cả 27 huyền thoại →

Nguồn tham khảo

• Google DeepMind – Competitive programming with AlphaCode
• Li et al. (2022) – Competition-Level Code Generation with AlphaCode (arXiv 2203.07814)
• The Decoder (07/12/2023) – AlphaCode 2
• OpenAI (12/09/2024) – Learning to reason with LLMs
• OpenAI (2025) – Competitive Programming with Large Reasoning Models (arXiv 2502.06807)
• Euronews (22/07/2025) – Lập trình viên đánh bại AI tại AtCoder World Tour Finals
• The Decoder (12/08/2025) – OpenAI đạt điểm mức HCV tại IOI 2025
• Google DeepMind (17/09/2025) – Gemini achieves gold-medal level at the ICPC World Finals
• The Decoder – OpenAI giải 12/12 bài tại ICPC World Finals 2025
• The Decoder (09/07/2026) – AI của OpenAI tại AtCoder World Tour Finals 2026
• Codeforces – Rule Restricting the Use of AI (2024)