Bài 17: Khi con chán học, mất động lực giữa chừng – Phụ huynh nên làm gì?

Đang học rất hăng say, bỗng một ngày con không muốn mở máy, giải bài nào cũng thấy chán, thi xong không muốn xem kết quả. Đây là giai đoạn mà hầu hết học sinh luyện thi đều gặp. Điều quan trọng là phụ huynh nhận ra sớm và đồng hành đúng cách.

Bài thứ mười bảy của chuyên mục "Góc phụ huynh". Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn của bác sĩ hay chuyên gia tâm lý.

1. Dấu hiệu "kiệt sức" khi học

Năm 2019, WHO mô tả kiệt sức nghề nghiệp (burn-out) – lưu ý đây là khái niệm dành cho môi trường làm việc và không được xếp là bệnh – với ba biểu hiện: cạn kiệt năng lượng; xa cách, tiêu cực với công việc; và giảm hiệu quả. Các nhà tâm lý học (Schaufeli và cộng sự, 2002, khảo sát 1.661 sinh viên ở Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và Hà Lan) cũng ghi nhận ba biểu hiện tương tự ở người học:

Biểu hiện	Phụ huynh có thể thấy
Kiệt sức	Luôn mệt, ngồi vào bàn là uể oải, ngủ dậy vẫn không thấy khỏe
Thờ ơ, hoài nghi	"Học cái này để làm gì?", không còn hào hứng với bài mới
Thấy mình kém đi	"Con không làm được đâu", bỏ cuộc sớm khi gặp bài khó

2. Áp lực học tập là có thật

• Theo một khảo sát của UNICEF đầu năm 2025 tại Hà Nội và TP.HCM (báo Sài Gòn Giải Phóng đưa tin), khoảng 50% học sinh thấy áp lực về kết quả học tập và 42,8% lo lắng vì khối lượng học quá nặng.
• Theo số liệu của UNICEF và Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội năm 2021 (báo Nhân Dân đưa tin), ước tính 15–30% trẻ em, thanh thiếu niên Việt Nam từ 9–19 tuổi gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần.

3. Kiểm tra giấc ngủ trước tiên

Theo Viện Hàn lâm Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (AASM), trẻ 6–12 tuổi cần 9–12 giờ ngủ mỗi ngày, thanh thiếu niên 13–18 tuổi cần 8–10 giờ. Theo phân tích của CDC Hoa Kỳ (khảo sát năm 2015), khoảng 73% học sinh THPT ở Mỹ ngủ không đủ vào các đêm đi học. Thiếu ngủ kéo dài khiến bất cứ ai cũng mệt mỏi và mất hứng thú.

4. Ba "liều thuốc" cho động lực

Theo thuyết tự quyết của hai nhà tâm lý học Edward Deci và Richard Ryan, con người có động lực bền vững khi được đáp ứng ba nhu cầu:

• Tự chủ – cảm thấy mình được lựa chọn: để con tự chọn chủ đề, chọn bài, chọn giờ học trong khung đã thỏa thuận.
• Năng lực – cảm thấy mình làm được: chia mục tiêu thành bước nhỏ vừa sức, xen kẽ bài dễ để con có cảm giác thành công.
• Gắn kết – cảm thấy được quan tâm: học nhóm, tham gia câu lạc bộ, và gia đình quan tâm đến quá trình chứ không chỉ điểm số.

Thử một "tuần nghỉ chủ động": giảm hẳn khối lượng luyện đề, cho con làm một dự án nhỏ con thích (một trò chơi, một trang web), hoặc xem lại những bài con từng giải được. Nhiều học sinh lấy lại hứng thú khi được "thở".

5. Những điều nên tránh

• So sánh con với bạn bè, anh chị em.
• Tăng thêm giờ học hay thêm lớp khi con đang mệt.
• Chỉ hỏi "được mấy điểm?", "xếp thứ mấy?" sau mỗi kỳ thi.
• Coi việc nghỉ ngơi là lười biếng.

6. Khi nào cần tìm đến chuyên gia?

Nếu con buồn bã kéo dài nhiều tuần, mất ngủ hoặc ngủ quá nhiều, bỏ ăn, thu mình, hay nói những điều tiêu cực về bản thân, phụ huynh nên đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí) cũng là nơi phụ huynh và học sinh có thể tìm hỗ trợ.

Lời kết

Chặng đường luyện thi dài nhiều năm, chuyện có lúc chững lại là bình thường. Một đứa trẻ được nghỉ ngơi, được lắng nghe và được tự chủ sẽ đi được xa hơn một đứa trẻ bị thúc ép liên tục.

Phụ huynh muốn được tư vấn cụ thể cho con có thể nhắn Zalo qua nút "Đăng ký học" ở đầu trang.

📖 ĐỌC TIẾP: GÓC PHỤ HUYNH

Bài 18: Thành tích Tin học giúp gì khi xét tuyển đại học và du học ngành Khoa học máy tính?

Đọc tiếp: Tuyển sinh & du học →

← Bài trước: Hiểu rating CodeforcesXem tất cả 18 bài →

Nguồn tham khảo

• WHO (28/05/2019) – Burn-out an "occupational phenomenon"
• Schaufeli et al. (2002) – Burnout and engagement in university students: A cross-national study
• CDC – Sleep in Middle and High School Students (bản lưu trữ)
• Self-Determination Theory – Basic Psychological Needs
• Sài Gòn Giải Phóng (23/12/2025) – Tìm giải pháp giảm bạo lực học đường và áp lực học tập
• Nhân Dân (24/11/2022) – Sức khỏe tâm thần trẻ em